Supermarkt moet bijvriendelijker worden

Het gaat niet goed met de bijen. De landbouw – monocultuur, weinig bloemen, schadelijke bestrijdingsmiddelen – speelt daarin een rol. Maar niet de boer, of de consument, maar de supermarkt heeft de verantwoordelijkheid iets te veranderen, vindt Greenpeace.

In een maand tijd heeft Greenpeace twee rapporten de wereld in geslingerd. In het eerste onderzocht de organisatie zelf hoe het gaat met de bijen, hoeveel gewasbeschermingsmiddelen er in de Nederlandse landbouw worden gebruikt en wat de rol is van supermarkten. Greenpeace nam daarvoor verschillende wetenschappelijke rapporten van het Planbureau voor de Leefomgeving en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid onder de loep.

“Eisen van supermarkten aan de Maximale Residu Limiet, leiden niet tot een afname in het gebruik van middelen”

Supermarkt heeft macht

De analyse laat zien dat ons voedselsysteem zich heeft ontwikkeld tot een sterk zandlopermodel: heel veel producenten aan de ene kant, heel veel consumenten aan de andere kant, en daar tussenin maar vijf inkoopbureaus van zo’n 25 supermarkten.

Bij, bron: Pixabay.com

Bij, bron: Pixabay.com

Supermarkten hebben dus veel macht, verklaart Herman van Bekkem, campagneleider gentech en duurzame landbouw bij Greenpeace: zij bepalen wat er in de schappen ligt en wat dat kost. Onder druk van maatschappelijke organisaties gebruiken ze die macht ook voor duurzaamheid, maar onvoldoende, vindt hij. “Supermarkten stellen bovenwettelijke eisen aan de Maximale Residu Limiet op groenten en fruit, dus het aantal middelen dat op groente en fruit mag zitten. Maar dat leidt niet tot een afname in het gebruik van middelen, omdat boeren gewoon vroeger gaan spuiten of hun appels wassen. Wij vinden dat  supermarkten als dominante speler een ketenverantwoordelijkheid hebben, en moeten zorgen dat maatregelen effect hebben tot in het veld.”

Gangbare schap moet beter

De bulk moet verduurzamen, vindt Greenpeace: in het gangbare schap moet de standaard omhoog. Want het gros van de Nederlanders heeft het wel goed voor met de bijen, maar niet de intrinsieke motivatie om biologisch te kopen.

“Ook boeren zien supermarkten als belangrijk kanaal om wensen uit de markt te vertalen”

En die verduurzaming kan, blijkt uit onderzoek nummer twee, uitgevoerd door adviesbureau CLM: de gangbare landbouw kan gemakkelijk met de helft van de bestrijdingsmiddelen toe. Als de supermarkt – of de consument – gemiddeld 3 cent per kilo meer wil betalen. De supermarkt kan dat sturen, door inkoopvoorwaarden te stellen bijvoorbeeld. “We zouden graag zien dat supermarkten de schadelijkste gewasbeschermingsmiddelen helpen uitbannen en ecologische alternatieven stimuleren, maar vooral zorgen voor meer financiële ruimte voor de boer, zodat die een eerlijke prijs krijgen voor een duurzaam product.”

ZLTO: Overheidsbemoeienis voorkomen

Ook ZLTO ziet de supermarkten als een belangrijk kanaal om wensen uit de markt te vertalen. Maarten Leseman van ZLTO: “Liever marktgestuurd dan opgelegd door de overheid, want daar houden ondernemers niet zo van. Supermarkten zijn dan een belangrijke speler: zij zijn ons belangrijkste afzetkanaal en hebben directer contact met de markt.”

Kruidenrijke akker, bron: Pixabay.com

Bloemrijke akkerrand, goed voor bijen, bron: Pixabay.com

Wel moet de positie van de boer beter. “Supermarkten hebben in hun concurrentiestrijd enorm aangestuurd op lage prijzen. Als boer sta je dan achteraan in de rij. Nederlandse boeren en tuinders kunnen pas zelf een hogere standaard neerzetten en een betere vergoeding bedingen als supermarkten bijvoorbeeld beloven alleen nog Nederlandse producten af te nemen – wat ze niet doen – of alleen nog biologisch gaan verkopen. Dan kun je je verenigen als producent. Een positieve ontwikkeling is de groeiende diversiteit aan productsoorten: er zijn bijvoorbeeld al acht soorten kip te koop. Consumenten kunnen dus kiezen en dan kom je als pluimveehouder potentieel in een betere positie. Maar het blijft vooralsnog een lastige verhouding tussen boeren en tuinders en de supermarkten.”

Jumbo: Hele keten heeft verantwoordelijkheid

Jumbo Supermarkten laat weten positief te staan tegenover duurzame initiatieven, maar vindt wel dat iedereen een verantwoordelijkheid heeft. Laura Valks-Piessens: “Enkele maanden geleden hebben we samen met The Greenery en verschillende fruittelers de zogenaamde Bee Deal gesloten. In ketenverband zijn gezamenlijke afspraken gemaakt om de leefomgeving van bijen te verbeteren. We zijn van mening dat we enkel in ketenverband kunnen werken aan een structurele oplossing. We nemen als individuele supermarktketen onze verantwoordelijkheid, maar onderstrepen dat het een branchebrede kwestie betreft waarin iedere schakel in de internationale keten een rol moet vervullen.”

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *