‘Supermarkt denkt vooral aan zichzelf’

Matthijs Bosman trok in juni met zijn fictieve supermarkt ‘Superland’ door Nederland, om klanten boodschappen te kunnen laten brengen in plaats van te halen. Hij ontmoette verbazing en verontwaardiging over ons huidige supermarktsysteem.

‘Mensen zijn zich er niet van bewust hoe de verkoop van ons voedsel is georganiseerd’, vertelt Bosman. Hij voerde tijdens zijn Superland-tournee met heel veel ‘klanten’ van zijn ‘supermarkt’ gesprekken. ‘Als ik vertel dat er in Nederland zo’n 65 duizend boeren en tuinders zijn, zo’n zesduizend supermarkten en de inkoop daarvan verzorgd wordt door maar vijf inkoopcombinaties, dan zijn mensen verbaasd én verontwaardigd.’

‘Supermarktmanager’ Matthijs Bosman. Foto: Superland

Vragen stellen

Bosman ontwikkelde supermarkt Superland twee jaar geleden. Met deze ‘grootste niet-bestaande supermarkt van Nederland’ wilde hij als kunstenaar mensen uitnodigen om mee te denken over een verkorting van de keten tussen boer en consument – zonder supermarkt. Bosman deed dit in het kader van Agri meets Design (AmD), een initiatief van het ministerie van LNV, FoodUp! Brabant, ZLTO en de provincie Overijssel. AmD wil door matches tussen een boer en designer een verrassend frisse kijk laten ontstaan die helpt bruggen bouwen tussen boer, burger en bedrijfsleven.

In juni trok hij met zijn fictieve supermarkt twee weken door Nederland, van Okkenbroek tot Tilburg, en van Zwolle tot Den Haag. Doel: met klanten in gesprek te komen, te inspireren en vragen te stellen. ‘Tot mijn verrassing stonden mensen hier wel open voor. Terwijl ik had verwacht dat ze het ondertussen wel beu zouden zijn, omdat al zoveel bewustzijn van ze wordt gevraagd, denk aan minder vlees eten en je huis isoleren.’

Foto: Brian Harris on Unsplash

Uit gewoonte naar de supermarkt

Eén van de vragen die hij klanten stelde was: als je de supermarkt beschrijft als persoon, wat is dat dan voor iemand? ‘Dat liep van louche autoverkoper tot correcte zakenman, maar kwam wel steeds neer op een man die puur bezig was met persoonlijk gewin. En daar doen we dus een of meer keer per week zaken mee. Waarom? Vanwege gewoonte, gemak en tijdsdruk’, zegt Bosman.

‘Of je dat een verslaving kunt noemen? Dat vind ik niet eens zo’n rare omschrijving. Het is een heel ondoordachte gewoonte. En het is heel jammer dat we dit juist doen bij keuzes waarmee we een verschil kunnen maken. Mensen hebben niet in de gaten dat ze nu bijdragen aan een systeem waarbij een eerlijke prijs voor boer en maatschappij lastig is te realiseren.’

Hofleverancier van je leven?

En laten we het ook eens omdraaien, zegt Bosman van ‘supermarkt’ Superland. ‘Een mens heeft, zijn hele leven lang, iedere dag een bepaalde hoeveelheid koolhydraten, vetten, eiwitten, vezels en mineralen nodig. Feitelijk hebben we iets in de aanbieding, zoeken we een hofleverancier voor ons leven.’ Het raakt aan hoe we zelf in het leven staan, aldus Bosman. Want hoeveel tijd nemen we om bewust te kiezen?

Ook deinzen consumenten er om de een of andere reden ook voor terug om een tweejarig contract met een supermarkt af te sluiten. ‘Ze hechten aan keuzevrijheid, was een argument dat ik veel hoorde, of ‘bang dat ze dan de prijzen tussentijds omhoog gooien’. Terwijl ze wel contracten sluiten met telecomaanbieders, energieleveranciers en zorgverzekeraars en daar ook echt niet altijd ieder jaar wisselen.’ En ondertussen zitten ook supermarkten vast in een systeem van winstoptimalisatie, aandeelhouderswaarde en een lineair verdienmodel. Is dat echt wat we willen?

Nieuwsgierige klanten bij supermarkt Superland

Toch is Bosman optimistisch. ‘Mensen waren nieuwsgierig over wat ze dan wel konden doen. Mensen waren ook snel om als ze hoorden over hoe boeren slapeloze nachten hebben omdat ze maar niet die paar cent meer per kilo krijgen. Boeren met bijzondere producten, met iets eigens en unieks, die hebben het iets beter. Maar de bulkboeren, zoals ik ze maar noem, hebben we ook nodig voor ons dagelijks eten. Zonder dat we het weten of het als consument expres doen, hebben veel van hen tonnen schuld en moeten ze met robots werken.’

Nadenken over nieuw systeem

Bosman gaat de komende tijd verder de balans van de tournee met supermarkt Superland opmaken en werkt aan vervolgstappen. ‘Niet dat ik nu met een werkend alternatief wil komen. Maar ik wil mensen die zaken kunnen veranderen blijven inspireren om te zorgen dat ze doen wat ze moeten doen: de consument vragen wat kun je, wat weet je, en wat wil je. Zorgen dat er fors blijft worden nagedacht over een nieuw systeem.’

Foto: Artem Beliaikin on Unsplash

Lage prijs voedsel in de winkel

Zo werkt hij aan een film op basis van de vele gesprekken met klanten die hij filmde, over wat ze vinden, hopen en denken. Ook meldde hij zichzelf aan voor de LNV taskforce die zich bezig moet gaan houden met de vraag of ons voedsel te goedkoop is. Want volgens Bosman maakt LNV-minister Schouten hier een denkfout. ‘Ze spreekt direct de consumenten aan, terwijl ze als eerste de detailhandel aan zou moeten spreken. Retailers verschuilen zich ook vaak achter ‘consumenten kopen het, dus is er behoefte aan’. Maar is er ooit iemand geweest die zei: waar ik nu echt trek in heb is een plofkip? Aanbod schept vraag. Retailers jokken als ze zeggen dat het anders is.’

Creativity World Forum

We gaan Bosman naar alle waarschijnlijkheid ook zien bij het Creativity World Forum dat eind oktober in Brabant plaatsvindt, voor creatieve denker en doeners. ‘De behoefte aan integriteit speelt niet alleen bij voedsel, ook bij veel andere onderwerpen.’

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.